Novembala 19 chaka chilichonse ndi Dziko LonseChimbudziTsiku. Bungwe la International Toilet Organization limachita zochitika pa tsikuli kuti lidziwitse anthu kuti pakadali anthu 2.05 biliyoni padziko lonse lapansi omwe alibe chitetezo chokwanira chaukhondo. Koma kwa ife omwe tingasangalale ndi zimbudzi zamakono, kodi tamvetsetsa bwino chiyambi cha zimbudzi?
Sizikudziwika kuti ndani anayambitsa chimbudzi poyamba. A Scotland ndi Agiriki oyambirira ankanena kuti iwo anali opanga oyamba, koma palibe umboni. Kale kwambiri mu 3000 BC mu nthawi ya Neolithic, panali munthu wotchedwa Skara Brae ku Scotland. Anamanga nyumba ndi miyala ndipo anatsegula ngalande yomwe inafika pakona ya nyumbayo. Akatswiri a mbiri yakale amakhulupirira kuti kapangidwe kameneka kanali chizindikiro cha anthu oyambirira. Chiyambi cha kuthetsa vuto la chimbudzi. Pafupifupi 1700 BC, ku Knossos Palace ku Crete, ntchito ndi kapangidwe ka chimbudzi zinayamba kuonekera bwino. Mapaipi adothi anali olumikizidwa ku njira yoperekera madzi. Madzi ankayenda kudzera m'mapaipi adothi, omwe amatha kutsuka chimbudzi. Udindo wa madzi.
Pofika mu 1880, Kalonga Edward wa ku England (yemwe pambuyo pake anali Mfumu Edward VII) adalemba ntchito Thomas Crapper, katswiri wodziwika bwino wa mapaipi panthawiyo, kuti amange zimbudzi m'nyumba zambiri zachifumu. Ngakhale kuti Crapper akuti adapanga zinthu zambiri zokhudzana ndi zimbudzi, Crapper si amene adapanga zimbudzi zamakono monga momwe aliyense amaganizira. Iye anali woyamba kudziwitsa anthu za chimbudzi chake m'njira yowonetsera, kotero kuti ngati anthu onse akakonza zimbudzi kapena akafuna zida zina, nthawi yomweyo amamuganizira.
Nthawi imene zimbudzi zamakono zinayamba kugwira ntchito inali m'zaka za m'ma 1900: ma valve osambira, matanki amadzi, ndi mapepala a zimbudzi (omwe adapangidwa mu 1890 ndipo amagwiritsidwa ntchito kwambiri mpaka 1902). Zinthu zatsopanozi ndi zolengedwa izi zingawoneke zazing'ono, koma tsopano zikuwoneka kuti zakhala zinthu zofunika kwambiri. Ngati mukuganizabe zimenezochimbudzi chamakonosizinasinthe kwambiri, ndiye tiyeni tiwone: Mu 1994, Nyumba Yamalamulo ya ku Britain idapereka Energy Policy Act, yomwe imafuna kuti anthu wambachimbudzi chotsukira madzikutsuka magaloni 1.6 okha a madzi nthawi imodzi, theka la omwe ankagwiritsidwa ntchito kale. Anthu adatsutsa mfundoyi chifukwa zimbudzi zambiri zinali zitatsekedwa, koma makampani azaukhondo adapanga njira zabwino zotsukira zimbudzi. Njirazi ndi zomwe mumagwiritsa ntchito tsiku lililonse, zomwe zimadziwikanso kuti zamakono.chimbudzi chogulitsa zinthumachitidwe.




